1987 Wall Street Krizi Kara Pazartesi

En İyi İkili Opsiyon Komisyoncuları 2020:
  • Binarium
    Binarium

    Sıralamada birincilik! En iyi ikili opsiyon broker!
    Yeni başlayanlar için mükemmel seçim! Ücretsiz eğitim ve
    demo hesabı! Kayıt bonusu!

  • Binomo
    Binomo

    Güvenilir ikili opsiyon broker!

1987 Wall Street Krizi : Kara Pazartesi

Bu Amerika’lılar neredeyse her güne bir kara lakabı takmışlar. Pazartesi’nin suçu wall street çöküşü, Salı’nın suçu 1929’da ABD borsasının çöküşü, Perşembe’nin suçu yine 1929 Büyük Bunalımında ABD borsasının dibe vuruşu, Cuma’nın suçu da her yıl şükran gününün sonunda gelen alışveriş çılgınlığının bir sembolü. Kara pazartesi: Wall Street Krizi…

Bu yazımızda 1987 yılında Wall Street’in çöküşüyle tüm ülkelerin de borsalarında inanılmaz düşüşlerin gerçekleştiği dönemi neden ve sonuçlarıyla değerlendirerek o günü yaşayanların söyledikleriyle paylaşacağım. Bir kısmı da üniversite dönemimde bu konuda eğitim veren çok değerli bir hocamın notlarından alıntı yapacağım.

1987 Wall Street Çöküşü

19 Ekim 1987 Pazartesi günü dünya borsaları açıldıklarında büyük değer kayıplarıyla karşılaşmışlardı. Hong Kong borsasındaki düşüşle başlayan krize, saat farkı nedeniyle daha geç açılan Avrupa ve ABD borsaları da katılmış ve bu borsa krizi dünya geneline yayılmıştı.

19 Ekim günü Borsa Değer Kayıpları aşağıdaki tablodaki gibi yaşanmıştır:


1987 Wall Street Krizinin Nedenleri

1. Program Trading

Teknolojinin gelişim göstermesiyle birlikte sermaye piyasası işlemlerinde yaygın olarak kullanılmaya başlayan program trading işlemleri en önemli sebepleri arasında gösterilmektedir. Program trading; Büyüklü küçüklü fon sahiplerinin borsada yaşanacak aşırı yoğun işlemlere yönelik otomatik alım veya satım yapma yeteneği yüklenmiş bilgisayar programlarıdır. Borsada yaşanacak ani satış dalgasında portföy sahipleri, portföylerini koruyabilmek adına kitlesel satış dalgalarına katılır ve böylece zararlarını olabildiğince minimize etmeye çalışırlar. Program trading ile birlikte yaşanan kuvvetli satış dalgası ile birlikte günler içerisinde dünya borsalarında çok yüksek düşüşler kaynaklanmıştır.

Konu ile bağımsız olarak program trading’in yaşanmış en önemli örneği: ABD’deki önemli gazetelerden Associated Press’in twitter hesabı hacklendiğinde twitter’dan “ Beyaz Saray’da iki patlama gerçekleştiği ve Barack Obama yaralı.” olarak tweet atıldı. Bu tweet ardından dakikalar içerisinde satış dalgası yaşanmıştı. Detaylarıyla okumak ve grafiklere ulaşmak isteyenler şu linkten okuyabilir. AP’nin Twitter Hesabı Hacklendi .

2. Aşırı Değerlenme

Piyasalarda işlem gören menkul değerlerin spekülatif hareketlerle aşırı değer kazanması ve spekülatif balonlar oluşması 1987 krizine zemin hazırlamıştı.

3. Olumsuz Beklentiler

Piyasalarda yaşanan rekor seviyeli yükselişlerle birlikte ekonomideki gelişmelerin ve orantısız borsa yükselişlerinin yarattığı psikolojik hava ile birlikte ABD ve Avrupa piyasalarında yatırımcıları etkisi altına alan olumsuz beklentiler krize zemin hazırlamıştı.

Krize Müdahale ve Sonrası

Krizden kısa süre sonra ABD’de merkez bankası olası daha büyük bir krizi önlemek adına piyasalara kısa dönemli faiz oranlarını hızla düşürerek müdahale etti. Böylece ekonominin bir durgunluğa veya banka krizine girmesini önlemeye çalıştı. Bu çabaların sonucu olarak kısa sürede dikkate değer düzelmeler gösteren finansal piyasalar toparlanmaya başladı. Ek olarak kriz sonrası dönemde, şirketlerin hızla düşmüş olan piyasalarda kendi hisse senetlerini geri almasıyla birlikte toparlanma çok uzun sürmemişti.

Yaşayanların Ağzından Kara Pazartesi (Black Monday)

Louis Sulsenti – Borsa Komisyoncusu

“Benim için o günün diğerlerinden hiçbir farkı yoktu. O tarihlerde finans sektörüne yeni adım atmıştım. Çıraktım. Aşağıda komisyonculara gelen siparişleri bürolara aktaran kişiydim. O gün borsada hava aniden değişti. Bir satış siparişini, bir diğeri izledi ve kurlar birdenbire düştü. 300 bin hisse senedini satmak zorundaydım. Yukarıdan gelen talimat bu yöndeydi. Doğru rakamları sormuyorlardı. Talimat şöyleydi: 50 bin hisseyi 40 dolara, sonra bir 50 bini daha 30 dolara ve 100 bini 28 dolara sat. Bu rakamlar çok gülünçtü.”

John Phelan – New York Borsası Başkanı

“Piyasalar 1987 yaz ayları boyunca son derece kuvvetliydi. Herkes borsadaki portföyünden bahsediyor, arabanı parkettiğin yerdeki görevliler bile size borsa tüyosu veriyordu. Pazartesi gününden önceki cuma günü, piyasada çok büyük bir işlem hacmi gerçekleşmişti. Pazartesi sabahı tüm büyük firmaları toplantıya çağırdık, piyasadaki havanın ağır olduğunu ve yatırımcıların emirlerini girebilmesi için sistemi erken açacağımızı anlattık. Toplantıdan sonra personelimizi diğer firmalara da gönderdik ve çok ağır bir işlem hacminin olacağını, bu nedenle tüm sistemlerinin açık kalmasını söyledik. O sabah piyasalar sakin başladı. Ancak saat 13 sıralarında yemekten döndüğümde piyasa 180 puan aşağıya gelmişti. Saat 16.00’a kadar da tüm borsalar çöktü. İşlem hacmi ise 600 milyon hisse olarak gerçekleşti ki bu rakam borsanın tahmini kapasitesinin 200 milyon üzerindeydi. O tarihi günden ne öğrendiğim konusunda emin değilim. Belki piyasada bu tür aşırılıkların her zaman yaşanabileceğini öğrendim. Bu engellenebilir bir durum değil.”

Michael Steinhardt – Steinhardt Fine Berkowitz Fonu Kurucusu

“1987 yılının nisan ayında müşterilerime bir mektup göndermiş ve piyasanın fazla ısındığını ve tehlikeli olduğunu söylemiştim. Neden borsadan çıktığımı tüm sebepleri ile anlatım. Fakat 19 Ekim günü tahmin edin ne yapıyordum? Evet, tekrar borsaya girmiştim… Ben her zaman piyasada bir miktar ters pozisyon almaya eğilimliyimdir. Bu yüzden piyasa düştükçe alım yapıyordum. Her 10 puanlık düşüşte ben senet alıyordum. Piyasa düştükçe ben düzenli olarak alım yaptım, ama bu alımlar biraz erken oldu… O gün kaybettiğim para karşısında şoka girmiştim.”

19 Ekim 1987 Dow Jones Günlük Grafiği: Değer Kaybı %23

BONUS

Ayrıca Kara Pazartesi 1987 Wall Street Krizi ile ilgili çekilmiş aşağıdaki filmi izlemenizi de tavsiye ederim. Diğer ekonomi filmleri için sitemize gözatmayı unutmayın!

Wall Street 1987 – İlgili Filme gitmek için resime tıklayabilirsiniz!

4 soruda 1987 Borsa Krizi

ABD’de hisse senedi fiyatlarının bir haftada yüzde 26’nın üzerinde değer kaybetmesine yol açan Kara Pazartesi hakkında merak edilenler

“13 Ekim 1987 Perşembe tarihli işlem gününün kapanışından, 19 Ekim 1987 tarihli Pazartesi tarihli işlem gününün açılışına kadar Dow Jones endeksi yaklaşık üçte bir oranında değer kaybetti. Bu oranın ABD hisse hacmindeki karşılığı yaklaşık 1 trilyon dolar”

19 Ekim 1987 Kara Pazartesi’sinden sonra ABD Başkanı Ronald Reagan’a sunulan rapor böyle başlıyordu. Asya’da başlayıp tüm dünyayı saran krizin üzerinden 29 yıl geçti ancak benzer bir krizin endişesi bitmedi.

Krizin nedenleri neydi?

O dönemde yaklaşık beş yıldır süren iyimser hava 1987 yılına yaklaştıkça dağılmaya başladı. Seçim maratonuna da giren ABD’de dolar, 1985’ten bu yana düşüşteydi. Piyasaların çok güvendiği eski Merkez Bankası Başkanı Paul Volcker’ın politikaları serbest düşüşü engelliyordu.

ABD, 1982’den 1987’ye kadar olan beş yıllık dönemde kısa vadeli faizleri yüzde 18’den 6’ya çekmişti. Dış ticaret açık veriyor, bu da ülkeye giren yabancı sermaye ile finanse ediliyordu. Faizler artarsa borsa, artmazsa dolar düşecekti. Dolar düşerse içeriye yabancı para giremeyecekti.

Böyle bir ortamda piyasalarda işlem gören menkul değerlerin spekülatif hareketlerle aşırı değer kazanması ve oluşan spekülatif balonlar, 1987 krizine zemin hazırladı. Borsadaki orantısız yükselişlerinin yarattığı psikolojik hava ile birlikte ABD ve Avrupa piyasalarında yatırımcıları etkisi altına alan olumsuz beklentiler baş gösterdi.

O dönemki teknolojik gelişmelerle birlikte sermaye piyasası işlemlerinde yaygın olarak kullanılmaya başlayan bilgisayarlı alım-satım işlemleri de kuvvetli satış dalgaları yarattı.

En İyi İkili Opsiyon Komisyoncuları 2020:
  • Binarium
    Binarium

    Sıralamada birincilik! En iyi ikili opsiyon broker!
    Yeni başlayanlar için mükemmel seçim! Ücretsiz eğitim ve
    demo hesabı! Kayıt bonusu!

  • Binomo
    Binomo

    Güvenilir ikili opsiyon broker!

Çöküş öncelikle Hong Kong borsasında başladı ve zaman farklarıyla sırasıyla düşüşleri Avrupa borsaları ve ABD izledi.

Kim ne kaybetti?

Gün sonunda Dow Jones Borsası 508 puanlık düşüşle yüzde 23 değer yitirdi.

Ekim ayı sonunda Hong Kong borsası yüzde 45,8, Avustralya’da yüzde 41,8, İspanya’da yüzde 31, Birleşik Krallık’ta yüzde 26,4, ABD’de yüzde 22,68, Kanada’da yüzde 22,5 değer kaybederken, Yeni Zelanda’daki kayıp yüzde 60’a ulaştı.

Nasıl müdahale edildi?

Ağustos 1987’de o dönemin ABD Başkanı Ronald Reagan tarafından göreve getirilen Merkez Bankası (Fed) Başkanı Alan Greenspan, kariyerinin ilk krizinde piyasalar için her türlü likiditeyi sağlayacağını duyurdu.

19-30 Ekim arası her gün toplanan Fed, ekonominin bir durgunluğa veya banka krizine girmesini önlemek için kısa dönemli faiz oranlarını hızla düşürdü, borçlanma maliyetleri 2 puan aşağı çekildi. Bu, Wall Street’te rahatlamaya yol açtı.

Fiyatların toparlanmasının ardından 1988’e gelindiğinde sanayi üretimi artışı ABD’de yüzde 5, Almanya’da yüzde 3,2, Japonya’da yüzde 9,4 ve İngiltere’de yüzde 2,2 oldu.

Greenspan’e göre bu kriz “ucuz atlatılmıştı” ama kayıpların tamamen geri alınması 2000’li yılları buldu ve ABD hanehalkının servet kaybı 1 trilyon dolara ulaştı.

Yaşayanlar ne dedi?

John Phelan / Eski New York Borsası Başkanı:

“Piyasalar 1987 yaz ayları boyunca son derece kuvvetliydi. Herkes borsadaki portföyünden bahsediyor, arabanı park ettiğin yerdeki görevliler bile size borsa tüyosu veriyordu. Pazartesi gününden önceki cuma günü, piyasada çok büyük bir işlem hacmi gerçekleşmişti. Pazartesi sabahı tüm büyük firmaları toplantıya çağırdık, piyasadaki havanın ağır olduğunu ve yatırımcıların emirlerini girebilmesi için sistemi erken açacağımızı anlattık. Toplantıdan sonra personelimizi diğer firmalara da gönderdik ve çok ağır bir işlem hacminin olacağını, bu nedenle tüm sistemlerinin açık kalmasını söyledik.

O sabah piyasalar sakin başladı. Ancak saat 13 sıralarında yemekten döndüğümde piyasa 180 puan aşağıya gelmişti. Saat 16.00’a kadar da tüm borsalar çöktü. İşlem hacmi ise 600 milyon hisse olarak gerçekleşti ki bu rakam borsanın tahmini kapasitesinin 200 milyon üzerindeydi. O tarihi günden ne öğrendiğim konusunda emin değilim. Belki piyasada bu tür aşırılıkların her zaman yaşanabileceğini öğrendim. Bu engellenebilir bir durum değil.”

Robert Hormats / Eski Goldman Sachs Başkan Yardımcısı:

“Açıkça çok korkutucu bir gündü çünkü aniden vurdu. Bir dakika önce sakince otururken, bir dakika sonra kasırganın ortasında kaldık. Bir gece sonra Charles Schwab ile birlikte ABC’nin gece programına katıldık. İkimizin de şu sözleri söylediğini hatırlıyorum: “Altını çizerek söylüyorum ki ekonomi o kadar kötü değil. Yaşanan ekonomik bir olaydan ziyade finansal bir olay.” Ben hala o krizn sorumlusu olarak 14 ekimde gelen dış ticaret açığını görüyorum. Rapordan sonra doların dramatik bir şekilde değer kaybedeceği ve faizlerin artacağı yönünde bir beklenti oluştu. Bu beklentiler de borsa üzerindeki baskıyı artırdı.”

Louis Sulsenti – Borsa Komisyoncusu

“Benim için o günün diğerlerinden hiçbir farkı yoktu. O tarihlerde finans sektörüne yeni adım atmıştım. Çıraktım. Aşağıda komisyonculara gelen siparişleri bürolara aktaran kişiydim. O gün borsada hava aniden değişti. Bir satış siparişini, bir diğeri izledi ve kurlar birdenbire düştü. 300 bin hisse senedini satmak zorundaydım. Yukarıdan gelen talimat bu yöndeydi. Doğru rakamları sormuyorlardı. Talimat şöyleydi: 50 bin hisseyi 40 dolara, sonra bir 50 bini daha 30 dolara ve 100 bini 28 dolara sat. Bu rakamlar çok gülünçtü.”

1987 Wall Street Krizi : Kara Pazartesi

1987 Wall Street Krizi

Tam olarak kriz 19 Ekim 1987’de зэktэ. Kara Pazartesi’de Dow Jones Endeksi %23 dьюtь. Bir gьn iзinde onyэllardэr rastlanmayan inanэlmaz bir dьюью, ki en dip ile en ьst fiyatlarэ kэyaslarsak dьюью aslэnda 1/3’ь buluyordu. Bir gьn iзinde DJIA 500 puanэn ьstьnde deрer kaybetmiю ve 1 trilyon dolar kadar mali sermaye buharlaюmэю­tэ Bцylesi bir dьюью 28 Ekim 1929’un meюhur “Kara Pazartesi’sinde bile yaюanma­mэюtэ. Wall Street’in dьюью haberleri gelir gelmez Londra, Paris ve Tokyo borsalarэ da dьюmeye baюladэ. Paniрin bьtьn dьnyaya yayэlmasэndan korkuluyordu. Ve asэl korkulan tэpkэ 1929 gibi bunun ardэndan kьresel зapta bir durgunluрun gelmesiydi. Gцrьnьrdeki sebepler, beю yэldэr yьkselen hisse senedi fiyatlarэnэ dьюьren basit kimi sцylentiler, Kuveyt’e dьюen bir Эran fьzesi ve beklendiрi kadar iyi performans gцs­termeyen bir iki bьyьk hissenin yarattэрэ hayal kэrэklэрэydэ (Borsadan Haberler, sayэ 14, 1987: 30). Hemen ardэndan dolar da da bir dьюью baюladэ. Halbuki daha bir kaз hafta цnce geliюmiю ьlkeler Louvre’da toplanэp ABD Dolarэ’nэn seviyesini koruma kararэ almэюtэ. Aslэnda dolar 1985’ten beri dьюьyordu. Eski FED baюkanэ Volcker elinden geleni yaparak bunu hiз deрilse serbest dьюьюe dцnьюmemesini baюarmэюtэ. Ьstelik ABD’de seзim ortamэ vardэ ve ne Reagan ne de Kongre bьtзe aзэklarэnэ azaltmaya da yanaюmэyordu (Borsadan Haberler, sayэ 15, 1987: 5)

Dьnya borsalarэnэn boрalar piyasasэnэn baюlangэcэ 1982 yэlэna kadar gidiyordu. ABD kэsa vadeli faizlerini o zamandan 1987’ye kadar olan 5 yэlda %18’den, %6’ya kadar geri зekmiюti. Bьtзe veriyor, dэю ticaret aзэk veriyor ve bu da ьlkeye giren ya­bancэ sermaye ile finanse ediliyordu (Borsadan Haberler, sayэ 15, 1987: 5). Ancak bu durumun sьrmesi iзin 1. Ekonominin durgunluрa girmemesi, 2. ABD’ye yeni para akэmэnэn azalmamasэ 3. Faizlerin artmamasэ 4. Dolarэn hэzlэ dьюmemesi gerekiyor­du. Faizler artarsa borsa dьюecekti. Faizler artmazsa dolar dьюecekti. Dolar dьюerse iзeriye yabancэ para gelmeyecekti. Beю senelik iyi gьnlerden sonra ekonomi durgunluk emareleri gцsteriyordu faiz oranlarэ indirilmezse karlar dьюmeye baюlayacak ve yeniden borsa dьюecekti. Цzetle aslэnda pek yapacak bir юey yoktu.

O yэllarda ani dьюьюьn sebebi зok tartэюэldэ. Эki sebep цne зэktэ. Birincisi FED’in bir ay kadar цnce faizleri %5,5’tan 6’ya зэkarmэю olmasэydэ. 12 Эkincisi ise Nicholas Brady’nin tercьman olduрu devletin ‘vvishful thinking’ iзeren tezi: Suзlu portfцy sigortalamasэ teknikleri ve bilgisayarlэ alэmsatэm istemleridir.

FED baюkanэ Greenspan kariyerinin bu ilk krizinde цnce piyasalar iзin her tьrlь likiditeyi saрlayacaрэ yцnьnde demeзler verdi -ki bunu Wall Street bankalarэ iюler kцtь gider de zor duruma dьюerlerse devlet tarafэndan kurtarэlacaklarэ юeklinde anla­dэlar- ve ardэndan da sonraki 16 gьn iзinde FED’den borзlanmanэn maliyetini 2 puan aюaрэ зekti. Wall Street rahatladэ ve 2000 yэlэna dek yьkseliюine devam etti.

Gцrьldьрь gibi зok uzak geзmiюte kalmэю gibi gцrьnse bile 1987 krizi, daha doрrusu gerзekleюmeyen 1987 kьresel krizi bugьn gerзekleюen 2008 krizinin altэn­daki цrtьlь nedenlerden biridir. ABD’nin canэ istediрi gibi dэю aзэk vermesine raрmen dolarэn sonunda sэcak paranэn getirisini yok edecek kadar dьюmeyeceрi, faizlerin de зэkmayabileceрi inancэ bu saadet zincirini aradaki dot com kesintisine raрmen 2007 yэlэna kadar taюэdэ. Greenspan da bu yaюadэрэ ilk krizi hiз unutmadэ ve ne zaman bir sorunla karюэlaюsa aynэ cevabэ verdi. 1987 Krizi ‘ucuz’ atlatэldэ. Sadece ABD hane halkэ kesiminin 1 trilyon $ -ki bu yirmi sene цncesinin deрerli dolarэ- servet kaybэna uрradэрэ, -finansal ve gayrifinansal юirketlerin kayэplarэndan bahsetmiyoruz bile- bir ‘ucuzluk’ bu! Ama;

“Borsa зцkьюь bir durgunluрa (resesyon)yol aзmadэ. (. ) Altэ ay iзinde ekonomi gьз kazan­maya baюladэ ve reel GSMH 1988’de %4’ьn ьzerinde bir bьyьmeye eriюti. Niye bu kadar talihliydik?”– (abз. C.A) (Feldstein, 1991: 7)

1987 13 Ekim ile 20 Ekim arasэ hisse senedi fiyatlarэ ABD’de %26,6, Alman­ya’da %13,8, Japonya’da %17,Эngiltere’de %22 dьюmьюken fiyatlar kendini kэsa sь­rede toparladэрэ gibi 1988’de sanayi ьretimi tьm bu ьlkelerde sэrasэyla %5, %3,2, %9,4, %2,2 arttэ (Krugman, 1991: 107). Fakat bu krizin ucuz atlatэlmasэnэn sebepleri vardэ ve bu sebeplerden bazэlarэnэn ileriye dцnьk maddi deрilse de bazэ anlayэюlarэn yerleюmesi aзэsэndan maliyetleri vardэ. Цrneрin uluslararasэ ekonomi ve krizlerin uluslararasэ etkileri konusunda uzman sayэlan Paul Krugman’эn 1987 krizinden зэ­kardэрэ derse bakalэm:

“1987-88 deneyiminden sonra bulaюma yoluyla gelen krizlerden (contagion crisis) зok fazla endiюelenmek zordur. Borsa зцkьюleri tekrar olabilir; ancak 1988 gцsteriyor ki makul para politikalarэ izlendikзe bцylesi зцkьюler kьresel daralmalara (contraction) yol aзmaz.”

Ancak suз sadece modelde mi yoksa tam da ‘olmaz’ dediрi юeyin, yani Asya Krizi’nin gerзekleюmesinden 6 sene цnce bunlarэ yazan Krugman’эn 1987’den зэkar-dэрэ yanlэю derste de biraz kabahat var mэ? Ve yanlэю dersler sadece olaylarэ izleyen-lerin yanэlgэsэ deрil krize mьdahale юekillerinin de yarattэрэ izlenimlerden gelebilir.

En İyi İkili Opsiyon Komisyoncuları 2020:
  • Binarium
    Binarium

    Sıralamada birincilik! En iyi ikili opsiyon broker!
    Yeni başlayanlar için mükemmel seçim! Ücretsiz eğitim ve
    demo hesabı! Kayıt bonusu!

  • Binomo
    Binomo

    Güvenilir ikili opsiyon broker!

İkili Opsiyonlar ve Forex Hakkında Her Şey
Bir cevap yazın

;-) :| :x :twisted: :smile: :shock: :sad: :roll: :razz: :oops: :o :mrgreen: :lol: :idea: :grin: :evil: :cry: :cool: :arrow: :???: :?: :!: